Vị trí: Thuộc huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội.
Ðặc điểm: Là một trong những thành cổ nhất Việt Nam.
Ðây
là toà thành cổ vào bậc nhất Việt Nam được vua Thục An Dương Vương xây
từ thế kỷ thứ 3 trước Công nguyên để làm kinh đô nước Âu Lạc (tên nước
Việt Nam thời đó). Nay thuộc huyện Ðông Anh, ngoại thành Hà Nội.
Thành
được xây dựng kiểu vòng ốc (nên gọi là Loa thành) tương truyền có tới 9
vòng, dưới thành ngoài là hào sâu ngập nước thuyền bè đi lại được. Ngày
nay ở Cổ Loa còn lại 3 vòng thành đất: thành ngoài (chu vi 8km), thành
giữa (hình đa giác, chu vi 6,5km) và thành trong (hình chữ nhật, chu vi
1,6km). Thân thành ngày nay còn có chiều cao trung bình từ 4-5m, có chỗ
còn cao tới 12m, chân thành rộng tới 20-30m. Các cửa của 3 vòng thành
cũng được bố trí rất khéo, không hề nằm cùng trên một trục thẳng mà
lệch chéo đi rất nhiều. Do đó đường nối hai cửa thành ở cùng một hướng
đều là một đường quanh co, lại có ụ phòng ngự ở hai bên nên gây rất
nhiều trở ngại cho quân địch khi tiến đánh thành.
Từ trung tâm
thành phố, đi 18km đến xã Cổ Loa thuộc huyện Ðông Anh, bạn sẽ tìm thấy
vết tích còn lại của ba vòng thành xưa bằng đất và nơi các nhà khảo cổ
tìm được hàng vạn mũi tên đồng, lưỡi cày, rìu sắt, xương thú vật...
Qua
cổng làng, cũng là cổng thành trong là tới đình làng Cổ Loa. Theo
truyền thuyết thì đó là nền cũ của điện ngự triều, nơi bá quan triều
hội ngày xưa, nên trong đình còn tấm hoành phi "Ngự triều di quy".
Cạnh
đình là Am Bà Chúa tức là miếu thờ công chúa Mỵ Châu, nằm nép dưới gốc
đa già cổ thụ. Miếu am bé bỏng như cuộc đời ngắn ngủi của nàng công
chúa đáng thương "trái tim lầm chỗ để lên đầu". Trong am có một tảng đá
hình người cụt đầu. Ai cũng bảo đó là tượng Mỵ Châu.
Qua am Mỵ
Châu tới đền Thượng, tức đền An Dương Vương, tương truyền là dựng trên
nền nội cung ngày trước. Ðền này mới được làm lại hồi đầu thế kỷ 20, có
đôi rồng đá ở bậc tam cấp cửa đền là di vật đời Trần hoặc Lê sơ. Trong
đền có tượng An Dương Vương bằng đồng mới đúc cùng dịp làm lại đền.
Trước đền là giếng Ngọc, tương truyền là nơi Trọng Thuỷ tự tử vì hối
hận. Nước giếng này mà đem rửa ngọc trai thì ngọc sáng bội phần!